معاونت خدمات و محیط زیست شهری
معاونت خدمات و محیط زیست شهری
   
    • طبقه بندی آموزش شهروندی
    • باغ بام، افزایش کیفیت زندگی با توجیه اقتصادی مورخ 13/6/91 روزنامه شهرآرا
      تعداد بازدید :1860

      باغ بام، افزایش کیفیت زندگی با توجیه اقتصادی مورخ 13/6/91 روزنامه شهرآرا

      باغ بام، افزایش کیفیت زندگی با توجیه اقتصادی مورخ 13/6/91 روزنامه شهرآراباغ بام از حدود 40 سال پیش در اروپا بر بام‌های خانه‌ها حضور داشته و به دلیل دخالت مستقیم در دما و جلوگیری از تشکیل جزایر گرمایی در شهرها به وجود آمده است. منابع زمینی محدود، منابع گران انرژی، سیستم‌های فاضلاب قدیمی و نیاز به یک منبع ...

      باغ بام از حدود 40 سال پیش در اروپا بر بام‌های خانه‌ها حضور داشته و به دلیل دخالت مستقیم در دما و جلوگیری از تشکیل جزایر گرمایی در شهرها به وجود آمده است. منابع زمینی محدود، منابع گران انرژی، سیستم‌های فاضلاب قدیمی و نیاز به یک منبع جدید بازیافت انرژی در گرمایش‌های گلخانه‌ای در موفقیت صنعت بام‌های سبز در اروپا دخیل هستند. شرکت‌ها و انجمن‌های متعددی در آمریکای شمالی برای نصب سیستم‌ها و شیوه‌های بام سبز فعالیت خود را آغاز کرده‌اند، چون می‌دانند که حتی اگر زمین هم قابلیت گسترش فضای سبز را داشته باشد، جواب‌گوی آن نخواهد بود.
      در آلمان به عنوان کشوری پیشرو در این صنعت که حرف اول را در دنیا می‌زند به تنهایی بیش از 800 باغ‌بام یافت می‌شود. استانداردهای جهانی باغ‌بام از این کشور به تمام دنیا می‌رود. شهرداری‌های این کشور قوانین ساخت و اجرای باغ‌بام را از همان ابتدای سازه‌بندی ساختمان به اجرا در می‌آورند. در آسیا، ژاپن مرکزی برای فن‌آوری بام‌های سبز است. توکیو، پایتخت ژاپن، اولین شهری است که دستور داده است کاشت گیاه بر پشت‌بام‌ها باید 20درصد همه ساختمان‌های جدید را در بر گیرد. در آمریکا بام‌های سبز با افزایش یکنواخت در مقایسه با دهه‌های گذشته احداث می‌شوند و تحقیق و بررسی در دانشگاه‌های آمریکای شمالی درباره تاثیر بام‌های سبز بر محیط، اقتصاد و منابع انرژی انجام می‌شود. برخی شرکت‌های مشهور آمریکایی به اجرای طرح‌های باغ بام و احداث آن‌ها اقدام کرده‌اند. در نهایت مرکز جدید تجارت جهانی در نیویورک هم در طرح نهایی تایید شده‌اش یک باغ بام را بر سر خود خواهد داشت.
      با وجود اینکه توسعه غیرمنتظره‌ای در عناصر باغ بام‌ها در دنیا به وقوع پیوسته است و بام‌های سبز خیلی ملموس و قابل دسترس شده‌اند، ولی افراد کمی درباره آن‌ها و استانداردهای احداث آن‌ها می‌دانند. محمد وحدتی پناه، عضو کمیته فنی سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری مشهد است که علاوه بر کارهای تخصصی در زمینه فضای سبز، شاید تنها کسی در مشهد باشد که در زمینه باغ بام به صورت تخصصی کار می‌کند.
      وی که علاوه بر گذراندن دوره‌های تخصصی طراحی، احداث و نگهداری باغ بام‌ها از انجمن «جی‌آراچ‌سی» عضو انجمن مهندسان فضای سبز شهرداری‌های آمریکای شمالی هم هست، امروز با کوله باری از تلاش و امید به مشهد آمده تا در زمنیه تخصصی خود به فعالیت بپردازد.
      وی هم اکنون در شهرداری مشهد به عنوان مشاور و مجری باغ بام و فضای سبز مشغول است و توانسته سه پروژه باغ بام را در شهر مشهد به انجام برساند. یکی از این پروژه‌ها طراحی و احداث باغ بام روی بام سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری مشهد بود. قراری با وی در کنار همین باغ بام گذاشتیم تا با او درباره لزوم احداث و شیوه اجرا و مسائلی از این دست به گفتگو بنشینیم.
      چرا باغ بام این همه در دنیا اهمیت پیدا کرده است؟
      اهمیت ایجاد و گسترش فضاهای سبز در پشت‌بام خانه‌ها و فواید به کارگیری باغ بام‌ها نه تنها برای شهروندانی است که از این باغ‌های کوچک استفاده می‌کنند، بلکه با نگاهی کل نگر شهر و سیستم آب و هوایی منطقه بزرگی را هم تحت تاثیر قرار می‌دهد. باغ بام باعث کاهش «جزایر گرمایی» می‌شود. فضای پشت‌بام تیره است و گرما را جذب می‌کند و باعث به وجود آمدن جزایر گرمایی می‌شود و باغ بام در تلطیف هوا موثر است. این مسئله بر رفع آلودگی هوای شهر و سالم‌سازی آن نیز تاثیر بسزایی خواهد داشت.
      اهمیت دیگر باغ‌بام‌ها در ایجاد تنوع زیست محیطی و جذب حشرات و پرندگان و گرده افشانی در شهرها و پربارتر شدن درختان و فضاهای سبز شهری است. این امر در درازمدت باعث تنوع گیاهی و زیستی در اطراف شهرها و حتی خود شهر می‌شود. همچنین بر کاهش آب‌های روان در شهرها تاثیر مستقیم می‌گذارد. پشت‌بام‌ها می‌توانند بسیاری از آب‌هایی را که باعث تشکیل سیلاب و آب گرفتگی معابر می‌شوند جذب کنند و با جلوگیری از سرریز شدن آن‌ها علاوه بر کمک به این مشکل در آبیاری باغ بام هم بسیار موثر باشند.
      اما نقش بعدی باغ بام‌ها در کاهش اختلاف حرارتی در تابستان و زمستان است. بخش عمده‌ای از گرمایش یا سرمایش ساختمان نیز از این راه تلف نمی‌شود و علاوه بر تلطیف هوا در کم مصرف کردن برق هم موثر است و اتلاف انرژی را نیز به حداقل می‌رساند.
      این‌ها قواعدی است که نه تنها به زمین و کمبود آن ارتباطی ندارد، بلکه حتی کشورهایی که از زمین کافی برای ایجاد پارک‌های زمینی برخوردارند نیز به این روش برای تغییرات مثبت آن روی آورده‌اند.
      پس در واقع باغ بام‌ها در زمینه انرژی و جلوگیری از اتلاف آن هم تاثیر مستقیم دارند.
      بله، لایه‌های مختلف باغ بام‌ها در واقع لایه محافظی خواهند بود برای کاهش مصرف انرژی. این لایه‌ها هم باعث جلوگیری از اتلاف گرما یا سرمای ساختمان به طبقات بالایی می‌شوند و دمای ساختمان را متعادل نگه می‌دارند و هم در جلوگیری از ورود هوای محیط بیرون از طریق پشت‌بام به داخل خانه موثر هستند. کشورهایی چون ژاپن، کانادا، آلمان و دیگر کشورهای توسعه یافته در حال حاضر برای اجرایی کردن باغ بام قوانین و مقررات خاصی را وضع کرده‌اند. برای مثال در ژاپن هر ساختمانی که ساخته می‌شود، از ابتدا برای طراحی باغ بام برنامه‌ریزی و فضا در نظر گرفته می‌شود و 60 درصد فضای پشت‌بام را باید به بام سبز اختصاص دهند.
      چه شد که کارتان را با شهرداری آغاز کردید؟
      با توجه به سابقه‌ای که داشتم و دوره‌های تخصصی که در آمریکای شمالی گذرانده بودم، بهترین راه را برای اجرایی کردن این تخصص در زمینه شهر خودم و همکاری با شهرداری یافتم. به شهرداری مشهد پیشنهاد کار را دادم و چون سابقه کاری من در زمینه کشاورزی و استفاده از فن‌آوری‌های نوین مانند تزریق به درختان یا دستگاه «ام آر ای» تشخیص بیماری گیاهان بود و در ضمن توانسته بودم این فن آوری‌ها را از خارج وارد کنم، زمینه برای کار بیشتر فراهم شد. شهرداری این پیشنهاد را پذیرفت و دو نفر دیگر را هم دعوت کرد و کار را شروع کردیم.
      وقتی به وضعیت مشهد اشاره می‌کنید، کمی‌ مشکلات هم خود را نشان خواهد داد. در حال حاضر شهرداری برای آبیاری درختان پارک‌ها به دلیل کمبود آب و بارندگی با مشکل مواجه است. در باغی که بر بام خانه‌هاست این مشکل چگونه حل می‌شود؟
      حق با شماست. شرایط آب و هوایی مشهد برای کاشت دیم جواب نمی‌دهد، چون بارندگی پراکنده و کم است. اما می‌توانیم در طراحی اولیه باغ بام‌ها کاری کنیم که سیستم جمع‌آوری آب داشته باشد و با زهکشی مناسب آب استفاده شده به مخزن بریزد و دوباره وارد سیستم آبیاری باغ بام شود. درباره آب برف و باران هم به همین گونه می‌توان عمل کرد. آب‌های جمع‌آوری شده از سطح بام را متمرکز و دوباره استفاده می‌کنیم. در باغ بام‌های گسترده که نیاز به آبیاری هم کم است از همین روش‌ها استفاده می‌کنیم و این باعث کاهش آبیاری می‌شود و مقرون به صرفه هم خواهد بود.
      در باغ‌بام‌هایی که برای شهرداری اجرا کرده‌اید چه سیستمی‌ را به کار گرفتید؛ گسترده یا متمرکز؟
      گسترده یا «اگستنسیو» است، زیرا ساختمان‌ها قدیمی‌ هستند و قدرت کمتری دارند و وزن کمتری را می‌طلبند. بنابراین مدل گسترده را اجرا کردیم، چون هم نمی‌خواستیم در ساختمان‌های قدیمی‌ ریسک کنیم و هم هزینه کمتری در مقایسه با مدل متمرکز دارد. در این زمینه باید به این امر توجه کرد که در ساختمان‌هایی که هم قدیمی‌است و هم برای باغ بام ساخته نشده و پایه‌های مستحکمی ‌ندارد باید با احتیاط بیشتری طرح را اجرا کرد.
      در این طرح از چه نوع خاک یا گیاهانی برای تزئین استفاده کردید؟
      در طرح باغ بام شهرداری به دلیل مشکلاتی که گفتیم، نمی‌‌توانستیم از وزن سنگین یا طرح‌های متنوع استفاده کنیم. برای این باغ بام حداکثر بستر کاشت را 15 سانتیمتر گرفتیم که استاندارد است و شما می‌توانید در این مدل از تمام گیاهانی که در این بستر قابلیت رشد دارند استفاده کنید. ما در طرح باغ‌بام شهرداری از گیاهانی متناسب با این بستر استفاده کردیم که هم گل‌دار هستند هم زیبا و هم تنوع زیستی ایجاد می‌کنند و البته چون حضور افراد در این باغ بام اهمیت داشت، طرحی که قابلیت استفاده افراد را داشت اجرا کردیم.
      در اجرای باغ بام باید به چه نکاتی به عنوان یک متخصص توجه کنید؟
      وقتی صحبت از کار تخصصی می‌شود ما ایرانی‌ها در هر زمینه‌ای خود را متخصص می‌دانیم، بدون اینکه به این مسئله توجه کنیم که شاید نکات ریزی باشد که از نظر ما دور مانده است. این طور نیست که چون من از باغ بام خوشم می‌آید آن را دو روزه بتوانم در پشت‌بام خانه‌ام احداث کنم بدون اینکه از یک متخصص در این زمینه کمک گرفته باشم. باغ بام به دلیل شرایط خاصی که دارد و بر پشت‌بام خانه سوار می‌شود، نیازمند همکاری افراد بسیاری است. اگر شما از وزنی که ساختمان می‌تواند تحمل کند آگاه نباشید، حتی نباید برای خاک ریزی اقدام کنید. حداکثر وزنی که ساختمان‌ها می‌توانند تحمل کنند، زخامت بستر خاک، لایه‌های مختلف و بستر کاشت، بار را بر ساختمان تحمیل می‌کنند. با توجه به اطلاعاتی که مهندس ساختمان به ما می‌دهد، ما با احتساب وزن مرده و وزن زنده به طراحی و احداث اقدام می‌کنیم. برای مثال اگر مهندس ناظر وزن قابل تحمل پایه‌های بام را 300 کیلوگرم عنوان ‌کند، ما با توجه به تمام وزنی که باغ بام ایجاد می‌کند و وزنی که در آینده بر آن تحمیل خواهد شد، سیستمی ‌مناسب آن ساختمان را اجرا خواهیم کرد. این کاری است که نیازمند همکاری و مشارکت همه ‌کسانی است که یک ساختمان را می‌سازند و تکمیل می‌کنند. از مهندس ساختمان و مهندس سازه، طراح، معمار و مهندس ناظر تا خاک‌شناس و مهندس کشاورزی و باغبانی و حتی متخصص آبیاری و زهکشی مشاوره می‌گیریم و استفاده می‌کنیم تا یک باغ بام به صورت اصولی و درست اجرا شود.
      پیشنهاد شما برای کسانی که تمایل به ساخت و احداث باغ بام در منازل یا ساختمان‌های خود دارند چیست؟
      شهروندان و دوستداران این طرح دست نگه دارند. ما خیلی جاها را بازدید کردیم که مثلا باغچه و گلدان‌هایش را به پشت‌بام منتقل کرده و به تصور ایجاد باغ بام بوده است، یا با خاک نامناسب و بدون زهکشی اقدام به کاشت کرده که به ساختمان ضربه وارد شده است. این‌ها هیچ کدام کار مناسب و اصولی نیست و تنها باعث ضرر رسانی و ایجاد محیط نامناسب و حتی تخریب هم خواهد شد و صورت خوبی هم نخواهد داشت.
      آیا مراکزی هست که این مشاوره‌ها را مردم بتوانند برای بهتر شدن کار از آنجا بگیرند؟
      شهرداری طرحی را در دست بررسی و اجرا دارد. متاسفانه در حال حاضر شهروندان اگر بخواهند این کار را انجام دهند نمی‌دانند به کجا مراجعه کند، چون متخصص وجود ندارد و حتی لوازم و تجهیزاتش هم نیست. اما عده‌ای با سوءاستفاده دارند در محیط‌های مجازی این کار را با تجهیزات نامرغوب و نامناسب انجام می‌دهند که باعث تخریب و ضربه زدن به ساختمان می‌شود. شهروندان هم گاهی با کار غیراصولی کار را بدتر می‌کنند.
      شهروندان کمی دست نگه دارند تا قوانین و دستورالعمل‌ها نوشته شود، آیین‌نامه‌ها و مراحل تدوین شود و افرادی آموزش دیده شوند و جریان کار روند متعارفی را بگیرد که بتوانند از این تسهیلات استفاده کنند. در حال حاضر شهرداری مشاوره رایگان انجام می‌دهد و شهروند می‌تواند در اینترنت بعضی دستورالعمل‌ها را از وبگاه شهرداری بارگذاری کند و گام به گام پیش رود. این طرح هنوز در دستور کار قرار دارد. در حال حاضر تنها می‌توانند از شهرداری و سازمان پارک‌ها مشاوره بگیرند.
      در احداث باغ بام شما از کار اصولی گفتید. آیا این روند که به مشاوره و ارزیابی احتیاج دارد، نیازمند مواد و مصالح معمولی است یا باید مصالح و زیرسازهای مخصوصی وجود داشته باشد؟
      حتما همین طور است. مهندس سازه از یک طرف باید تایید کتبی داشته باشد که ساختمان گنجایش و تحمل بار اضافی را دارد. یک متخصص در زمینه تجهیزات ایزوگام باید لایه‌های محافظ ایزوگام را زیرنظر داشته باشد وگرنه بدترین شرایط نشت آب از لایه‌های پایین به سقف ساختمان در پیش خواهد بود. لایه‌های مختلف باغ بام هم وزن و استاندارد خاصی دارند که البته کار با لایه‌های خارجی مطمئن‌تر است. به عنوان پیمانکار من نوع این لایه‌ها را تعیین می‌کنم و البته این لایه‌ها ضمانت طولانی مدتی خواهند داشت. اما در کل کار بسته به شرایط بام و خواست مالک بسیار متفاوت و متغیر است. با توجه به اینکه از بام چه استفاده‌ای می‌خواهید انجام دهید، این تغییرات متفاوت خواهد بود و لایه‌های متفاوتی را می‌طلبد.
      گاهی مالک نظرات زیبایی دارد، اما امکان طراحی و احداث را بر بام خانه‌اش ندارد. یک متخصص باید در این زمینه باشد تا بتواند مشاوه اصولی بدهد. حتی کسانی که در این زمینه کار می‌کنند می‌توانند کار خود را تخصصی‌تر ادامه دهند. یک ایزوگام کار می‌تواند محصولات مدرن و کارآمد در این زمینه را شناسایی کند و در بهتر کردن کار خودش هم سهیم باشد. مثلا این لایه‌هایی که اکنون هست برای باغ بام مناسب نیست و اگر قرار است کار تخصصی و درست انجام شود باید این تجهیزات وارد شود. باید این احتیاط‌ها را انجام داد و بعد کار را شروع کرد.
      پس می‌توان گفت باغ بام به نوعی کارآفرین خواهد بود.
      بله، همین گونه است. تعداد زیادی دانش‌آموخته کشاورزی یا معماری داریم که می‌توانند در این زمینه تخصص بگیرند یا در زمینه باغبانی و اینکه چه گل‌هایی برای باغ بام‌ها مناسب‌تر است یا خاک شناس‌ها چه میزان اسید یا مواد معدنی باید برای این نوع باغ استفاده کنند. حتی شرکت‌های بیمه هم در این زمینه باید وارد شوند. تصور کنید برای بسیاری از هتل‌های معروف و ساختمان‌های بزرگ و مرتفع دنیا باغ بام ایجاد شده است. اگر به هر نحوی در زمین یا زهکشی آن اتفاقی بیفتد و آب به طبقات پایین نشت کند چه فاجعه‌ای خواهد بود. این مسئله نیازمند همکاری تمام کسانی است که در این زمینه دستی در کار دارند. این طرح در تمام دنیا علاوه بر اینکه باعث ثبت قوانینی شده است، از طرف دیگر به شکلی تخصصی به آن نگاه می‌شود و به عنوان نمونه‌ای که در آینده به آن توجه بیشتری خواهد شد، مدنظر قرار گرفته است.
      وظیفه شهرداری در برابر این طرح چیست؟
      از شهرداری باید تشکر کرد، چون طرحی نیست که بتوان به تنهایی آن را اجرا کرد. تصور کنید در شهرهای بزرگ دنیا شهرداری‌های دنیا این‌قدر برای این طرح‌ها اهمیت قائل‌اند که پل روگذر می‌زنند تا فقط باغ بام و فضای سبز معلقی ایجاد کنند. شهر مشهد هم در منطقه‌ای مثل ثامن که نه جایی برای گسترده شدن دارد و نه قیمت زمین مناسب است باید به این سمت گرایش پیدا کند. باید مهندسان معمار شهرداری در این کار گروهی شرکت کنند و در محاسبات خود این مسئله را در نظر داشته باشند و این کاری است که تمام دنیا در پیش گرفته‌اند و باید در ایران هم آغاز شود.
      مهندسان سازه و محاسب که پایه‌ها را محاسبه می‌کنند باید مقاومت ساختمان را افزایش دهند و باید مشخص باشد که می‌توان باغ بام ساخت یا نه و این‌گونه کار ما راحت تر خواهد بود و این همان کار گروهی است.
      به نظر شما اطلاع‌رسانی درباره شناخت شهروندان از این طرح‌ها چقدر مناسب بوده است؟
      متاسفانه اطلاع‌رسانی ضعیف بوده است. تنها یک بخشنامه در شهرداری مشهد به تصویب رسیده است که 40هزار تومان تسهیلات به مردم داده می‌شود تا بتوانند در بام‌های خود گسترده یا نیمه گسترده باغ بام ایجاد کنند.
      اما وقتی مردم از این کار اطلاع کافی ندارند و متخصص این کار هم وجود ندارد، موضوع به شکل یک کار تفریحی در خواهد آمد که به زودی هم از هیجانش کاسته خواهد شد. این کار نیازمند بسترسازی و زمینه‌چینی‌های متعددی است تا بتوان در آینده از تاثیرات و فواید آن شهر مشهد را بهره‌مند کرد.
      الهه مشرقی

      ازکاربری‌های فضاهای سبز شهری چه می دانید؟

      سعید پرهیزگار- فضاهای سبز شکل‌های گوناگون دارند و بنا بر کاربرد آن‌ها به انواع مختلفی دسته‌بندی می‌شوند. به طورکلی فضاهای سبز را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد؛ یکی فضاهای سبز برون‌شهری و دیگری فضاهای سبز درون‌شهری.
      فضاهای سبز برون شهری: این نوع فضاهای سبز از سویی نقش مهارکننده رشد بی‌رویه شهر را دارد و از سوی دیگر بازدهی زیست محیطی‌شان شامل کل محیط زیست شهری می‌شود.
      فضاهای سبز درون‌شهری: این نوع فضاها که بیشتر به صورت پارک احداث می‌شوند، از دیدگاه شهرسازی به زیبایی محیط زیست شهری می‌افزایند و همچنین از نظر حفاظت محیط زیست، پیرامون خود را از بازدهی‌های زیست محیطی بهره‌مند می‌سازند و در صورت طراحی مناسب قادرند خدمات تفرجگاهی اجتماعی ارائه دهند.
      فضاهای سبز خصوصی: فضاهای سبز خصوصی شامل کلیه فضاهای سبز اعم از باغچه‌ها و باغ‌های موجود در سطح شهر می‌شود که استفاده از آن‌ها به مالکان آن‌ها اختصاص دارد.
      فضاهای سبز نیمه‌خصوصی: کلیه فضاهای سبز سازمان‌ها، نهادها، ادارات و مراکز دولتی، خدماتی و نظامی، آموزشی و درمان جزو فضای سبز شهر به شمار می‌روند. هرچند این فضاها دارای عملکرد عمومی نیستند، اما کارکنان و مراجعه کنندگان به مکان‌های یاد شده از آن فضاها بهره‌مند می‌شوند و در عین حال از دارایی‌های فضای سبز درون‌شهری و برون‌شهری به شمار می‌روند.
      الگوهای فضای سبز برون شهری: فضاهای سبز برون‌شهری به چند دسته تقسیم می‌شود:
      1-کمربندهای سبز احاطه‌کننده؛ کمربندهای سبز برای تعیین حدود شهر، کنترل گسترش شهر، جلوگیری از رشد بی‌رویه و به هم خوردن تناسب ساخت پیکره شهر ایجاد می‌شوند. کمربندهای سبز در روند پویش شهر ممکن است نقش اولیه خود را ازدست بدهند.
      2- کان‌های سبز؛ کمربندهای سبز عریضی هستند که برای مهار رشد بی‌رویه شهرها و هدایت آن‌ها در جهت دلخواه و همچنین برقراری پیوند میان هسته اصلی شهر و شهرک‌های اقماری و جداکردن فضای اصلی شهر از فضای حومه به کار می‌روند.
      3-محورهای سبز؛ محورهای سبز درون‌شهری به فضاهای سبز امتداد خیابان‌های شهر و محورهای سبز برون‌شهری به فضاهای سبز حاشیه جاده‌هایی که به طور مستقیم یا از طریق کمربندی به درون شهر راه می‌یابند گفته می‌شود.
      4-پارک‌های ملی؛ این نوع پارک‌ها بسیار گسترده و بزرگ هستند.
      آن‌ها به طور طبیعی و دست‌نخورده نگهداری می‌شوند و در محدوده خود دارای رودخانه‌ها، آبشارها، کوه‌ها، حیوانات وحشی، محل‌های تاریخی مهم و گاه خطوط ساحلی و ... هستند.
      ویژگی‌های پارک ملی: صاحب‌نظران برای پارک‌های ملی، ویژگی‌ها و امتیازهای ریز را برمی‌شمارند: 1-طبیعتی با چشم‌انداز زیبا، 2-مکانی برای حفاظت سرمایه‌های زیست محیطی، 3-مرکزی برای پژوهش‌های علمی در محیط زیست دست نخورده یا کمتر دست خورده، 4- الگویی برای مقاسه تطبیقی با مناطقی که تخریب شده‌اند، 5-کانونی برای آموزشی و فرهنگ، 6- آزمایشگاه‌های طبیعی برای بررسی‌های بوم شناختی، 7- دانشگاهی برای افزایش آگاهی مردم از محیط زیست.
      الگوهای فضاهای سبز درون‌شهری: اگر فضاهای سبز شهری را از نظر نوع مالکیت به سه دسته عمومی، نیمه عمومی و خصوصی تقسیم کنیم، پارک‌های شهری در طبقه فضاهای سبز عمومی قرار می‌گیرند. طبیعت این فضاها به گونه‌ای است که تمام طبقات مردم می‌توانند از آن استفاده کنند و به چند دسته تقسیم می‌شوند: پارک‌های شهری در مقیاس واحد همسایگی؛ پارک شهری در مقیاس محله‌ها؛ پارک شهری در مقیاس ناحیه؛ پارک شهری در مقیاس منطقه.
      فضاهای سبز خیابانی: فضاهای سبز خیابانی شامل فضای سبز میدان‌ها، حاشیه بزرگراه‌ها، حاشیه پیاده‌روها، جزایر میانی تقاطع‌های غیرهم‌سطح، خط‌های میانی راه‌ها و کنار خیابانی‌ هستند. فضاهای سبز خیابانی بخشی از ساخت شبکه‌های دسترسی و دارای عملکردهای زیست محیطی، اجتماعی، ایمن‌سازی ترافیک و زیباسازی فضاهای شهری هستند. عملکرد زیست محیطی فضاهای سبز خیابانی نقش بسیار ارزنده‌ای دارند.
      این نوع فضاهای سبز شهری می‌توانند در کاهش آلودگی‌های شنیداری و الودگی هوا موثر باشند و از نظر عملکرد اجتماعی، فضاهای سبز خطی، مطلوبیت مسیرهای پیاده و جذب مردم برای پیاده‌روی موثر باشند. همچنین فضاهای سبز خیابانی از آنجا که همواره به عنوان عاملی برای تفکیک ترافیک و نیز مسیرهای پیاده و سواره مورد استفاده مهندسان ترافیک و شهرسازی قرار می‌گیرد، نقش بسیار ارزنده‌ای در ایمن‌سازی گذرگاه‌ها ایفا می‌کنند. افزون بر این‌ها فضاهای سبز خیابانی با تنوع بخشیدن به ساخت کالبدی شبکه‌های دسترسی به فضاهای شهری، زیبایی و جلوه‌ای خاص می‌بخشند.

      چند گام برای ساختن یک بام سبز اول مشورت کنید، سپس کار را به متخصص بسپارید

      گروه شهر سبزو پاک- از دیدگاه ما مشهدی‌ها هر گاه بخواهیم کاری را انجام دهیم خودمان متخصص می‌شویم و حتی نیازی به مشاوره هم نداریم!
      اما گاهی برای بعضی کارها فقط کمی اطلاعات لازم نیست، بلکه مهارت می‌خواهد و کار بلدی. مثلا یکی آمده بود بامش را باغ کند، رفته بود سقف ساختمانش را با بلدوزر خاک ریخته بود و بعد هم گل و درخت کاشته بود و دلخوش که باغ بام ساخته است. بله دیگر، زده بود سقف ساختمان را سرویس کرده بود. نشت آب و نم دادن سقف به کنار، کل سیستم برق ساختمان هم آبکی شده بود. اینجاست که مثل بز و خرمن جواب می‌دهد. پس برای ساختن یک بام زیبا و در خور شما خواهش می‌کنیم اول نگاهی به این مطلب بیندازید، بعد اقدام کنید. باور کنید ثواب که دارد هیچ، عاقبت به خیری هم برایتان خواهد داشت.
      برای احداث یک باغ که نه، همان باغچه روی پشت‌بامتان اول از همه باید از چیزهایی مطمئن باشید. اول از همه اینکه برخی کارها به تخصص نیاز ندارد، به سلیقه شما بر می‌گردد. ای وای که هرچه می‌کشیم و نمی‌کشیم از همین اینترنت بوق است. اینکه نمی‌شود بروید در اینترنت و عکس‌های خوشگل از پشت‌بام‌های رویایی را ببینید و هوس کنید درخت موز و نخل تزئینی روی بامتان بکارید یا فواره صد تنی را بگذارید وسط پشت‌بام. هر کاری راهی دارد و هر جایی آب و هوای خاصی که گیاهان مخصوصی را می طلبد. مثلا در مشهد که آب و هوای گرم و خشکی دارد باید گیاهانی را که با این آب و هوا متناسب‌اند کاشت.
      مسئله دیگر هم این است که باید ببینید اصلا از بامتان چه نوع بهره‌برداری می‌خواهید انجام دهید و چه کاربردی برایتان اهمیت دارد. مثلا یکی دوست دارد به یاد ایام قدیم روی پشت‌بامش سبزی و کلم و کاهو و گوجه و بادمجان بکارد. یا کسی می‌خواهد پارک سر کوچه شان را عین به عین با وسایل بازی و سرگرمی‌اش بیاورد بیخ دل بچه‌هایش روی بام. یا کسی می‌خواهد فقط یک محیط آرام برای گل کاری و قدم زدن‌های رمانتیک عصرانه داشته باشد. زمین که پیدا نمی‌شود خدا را شکر به آسمان رو می‌کنیم برای رسیدن به این آرزوها. به هر حال آرزو که بر شما عیب نیست، می‌توانید آرزو کنید، اما جای کار دارد. باید اول از همه کارهایی انجام دهید. ببیند این‌ها که می‌خواهید آرزوست یا عملی هم خواهد شد. نباید فقط به زیبایی قضیه نگاه کنیم. بلکه باید مشکلات و مسائل ایمنی هم مد نظرتان باشد. شما مراجعه می‌کنید به شهرداری منطقه خودتان و مشاورانی هستند که این اطلاعات را به شخص شما خواهند داد؛ از نظر مسائل باغبانی و خاک و زیبایی و حتی گیاهی که باید بکارید. اطلاعات خاص و البته متناسب با محل را باید این مشاور داشته باشد، بعد اقدام به مشاوره و بازید از محل می‌کند و به مالک بام مشاوره می‌دهد که چگونه و از کجا باید آغاز کند. اما قبلش باید بداند که از این بام چه استفاده‌هایی می‌خواهند بکنند و چه توقعاتی از آن دارند.

      کارهایی که باید قدم به قدم انجام دهید

      1- پروانه ساختمان: در کنار مسائل زیبایی باید به مسائل ایمنی هم اهمیت داد. شما به عنوان مالک ساختمان اول از همه باید یک سند معتبر از معمار یا مهندس ساختمانتان داشته باشید که پی ساختمان شما تحمل بار اضافی را دارد.
      2- نگاه تخصصی : در اول کار یک مشاور پیدا کنید تا راهکارها و موارد مهم را بتوانید با او در میان بگذارید. در این باره شما باید به رزومه طرف نگاه کنید. یعنی چی؟ یعنی اول بگردید کسی را که کار بلد است پیدا کنید و ببینید کاری که کرده جواب هم داده است یا فقط خواسته کاری کرده باشد. احتمالا شهرداری یا سازمان پارک‌ها و فضای سبز بتواند در این زمینه به شما کمک کند. حتما سری به آنجا بزنید.
      3- کار تخصصی : شهروند گرامی، ‌دوست عزیز، باور کنید آب و هوای مشهد با آب و هوای عکس‌های زیبا و دل انگیزی که در اینترنت پیدا کرده‌اید فرق دارد. هر گلی یا هر گیاهی برای بام شما که در مشهد یا هر کجای دیگر زندگی می‌کنید جواب نمی‌دهد. پس لطفا کلید نکنید که گیاه گوشتخوار آلدرواندا یا کل جنگل استوایی را روی پشت‌بامتان بکارید. گل و گیاهی که در مشهد است متفاوت است با جاهای دیگر. پس قانع باشید و روی همین گل‌های خرزهره و کاکتوس سرمایه‌گذاری کنید. بهتر است.
      4- یک ایزوگام چند لایه :بحث عایق بندی که پیش می‌آید، اصلا نباید به چیزی که روی پشت‌بامتان هست اطمینان کنید. فکر کنید با یک لایه نزدیک 20 سانتیمتر خاک و حجم زیادی گل و سنبل اگر خدانکرده سقف خانه‌تان نم زد، می‌خواهید چه کنید؟ پس بهتر است از عایق سقفتان مطمئن شوید. از ایزوگام کارتان بخواهید از مواد جدید استفاده کند که هم مایع هستند و هم ضد آب و روی هر سطحی اسپری می‌شوند و مقاومت زیادی دارند.
      5- لایه های اجباری : گذاشتن چندین لایه اجباری است. یکی از این لایه‌ها لایه «روت» است. لایه روت باعث می‌شود که ریشه گیاه به ساختمان نفود نکند. این لایه می تواند پلیمر یا پلی اتیلن یا ماده‌ای از این دست باشد. متاسفانه این لایه‌ها را در ایران نمی توان پیدا کرد و باید با متخصص مشورت کرد که چه ضخامتی و چه نوعی از آن را استفاده کرد.
      6- لایه زهکش: از مهم‌ترین لایه‌ها زهکش است، برای اینکه در مصرف آب بتوانید صرفه‌جویی کنید و آب باران یا آبیاری‌های گذشته را بتوانید دوباره استفاده کنید. این لایه به شما امکان می دهد تا اندازه آبی را که مصرف می‌کنید بتوانید کنترل کنید.
      7- خاک خوب : رسیدیم به مسئله اصلی که خاک است. شما برای داشتن باغ به گیاه احتیاج دارید و این گیاه هم به خاک احتیاج دارد و شما به لایه‌ای نیاز دارید که بین گیاه و بستر کاشت شما واقع شود تا خاک روی آن قرار بگیرد. این لایه همان جداکننده بستر کاشت است. یک متخصص می‌تواند به شما درباره جنس خاک و مقدار مواد معدنی مطلوب خاک کمک کند. بستگی به شیوه کاشت و گیاه دارد. باید دید چه می‌خواهید بکارید. بستر کاشت فرمول‌های خاص خود را دارد که به خواسته مالک نیست و کاملا تخصصی است. به نیاز گیاه بستگی دارد و باید سبک باشد و علاوه بر رشد بتواند آب را هم نگه دارد.
      8- یک بام سبز زیبا : بالاخره رسیدیم به فرع ماجرا. بله، تمام این‌هایی که گفتیم اصل بود و کاشت و پوشش گیاه کمی ‌تا قسمتی فرع ماجراست. چون اینجا هم شما به مشاور متخصص در امور گیاهان احتیاج دارید که بتواند به شما بگوید که با این لایه خاک و این آب و هوا و این شرایط چی بکارید و چی نکارید.
      خدا قوت! یک باغ روی پشت‌بام خانه‌تان می‌خواستید داشته باشید، پس لذت ببرید. با این شرایط تا 10 سال آینده بیمه هم هستید.

      نگاهی نمادشناسانه و تاریخی به ارتباط بهشت و باغ بهشت به روایت باغ

      الهام شمسایی- چقدر به روایات تاریخی درباره ساخت باغ‌های معلق باور دارید؟ وقتی روایات تاریخی و داستان‌های افسانه مانند از باغ‌های ساخته شده به دست شاهان و سلاطین را می‌خوانیم شکل ساخت و معماری این باغ‌ها از واقعیاتی که در ذهن ما جا خوش کرده اند فاصله خواهد داشت. از باغ‌هایی معلق که در بیش از 3هزار سال قبل ساخته شده تا انواع و اقسام تصاویر باغ‌هایی زیبا که تنها برای خواص و شایستگان پرداخته شده است. نیم نگاهی به آن‌ها شکی باقی نخواهد گذاشت که همه به دنبال یک چیز بوده‌اند: بهره‌گیری از طبیعتی خالص و به تعبیری رویایی تا بخشی از کمبودهای ذهنی انسان روزگار خود را تامین کنند. این واقعیت اجتناب‌ناپذیر انسان رانده شده از بهشت است که از گذشته تا کنون ذهن و روان خود را درگیر بازگشت به مکان ازلی خود کرده است؛ بازگشت به بهشت.
      این بهشت در تمام دوران‌ها و در همه ادیان همواره بخشی از ناخودآگاه او را تشکیل ‌داده است و جالب‌تر آنکه همواره این بهشت به موازات تصورات و تخیلات او رشد کرده است. جایی با تصوراتش از باغ‌ها و بوستان‌های بکر و دست نخورده و نعمات بی‌شمار همراه بوده و جایی با استعاره و تمثیل بهشتی را متصور می‌شده که با سرزمین موعودی که در اسطوره‌ها بوده است همخوان باشد. اما همه جا و در همه ادیان این بهشت برگرفته از طبیعتی خالص و دست نخورده است؛ گاهی محدود در حصار باغ مانند باغ ایرانی و گاهی در شکل طبیعی و دست نخورده مانند باغ‌های جنگلی دربارها و حتی زمانی در شیار کشی‌ها و تنظیمات دقیق و منظم مانند باغ‌های ژاپنی.
      اما جالب‌ترین روایت درباره باغ‌های معلق که می‌توانیم به درستی آن اطمینان داشته باشیم از سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی، دانشمند و شاعر قرن پنجم هجری استخراج شده است. سفرنامه ناصر خسرو شرح جهانگردی‌های هفت ساله او به نقاط مختلف سرزمین‌های اسلامی ‌است.
      نکته منحصر به فرد این سفرنامه توضیح و گزارش‌هایی از شهرها و نقاطی است که یا اکنون از بین رفته اند یا دیگر به ذهن باور نکردنی می رسند. یکی از این عجایب که شاید نشان از مهندسی اعجاب انگیز آن دوران دارد ساختمان‌هایی است بلند و بر افراشته تا 14 طبقه در مصر که به قول او به سان کوهی از دور می‌مانند. اما مهم‌ترین نکته در این گوشه از سفرنامه‌اش به مصر، باغ‌های معلقی است که بالای این خانه‌ها ساخته‌اند: «و از ثقاب (افراد مورد اعتماد) شنیدم که شخصی بر بام هفت طبقه، باغچه‌ای کرده (ساخته) بود و گوساله‌ای آنجا برده و پرورده تا بزرگ شده بود و آنجا دولابی ساخته [بود] که این گاو [آن را ] می‌گردانید و [به وسیله آن] آب از چاه برمی‌کشید و بر آن بام، درخت‌های «نارنج» و «ترنج» و «موز» و ... کشته و همه در بار آمده (میوه دادند) و گل و «سپرغم‌ها» (گیاهان خوشبو و معطر) [از] همه نوع کشته [بود]»
      این روایت ها همگی نشان از آن دارد که روح زیبایی شناس آدمی‌ بدون هماهنگی و مجاورت با طبیعت نمی‌تواند تصوری از بهشت یا زیبایی آن داشته باشد. انسان به‌ویژه ایرانی حتی آن هنگام که دست به ساخت باغ می‌زند تا طبیعت را به بند کشد هم از این اسلوب بهشتی برای ساخت باغ‌هایش بهره می‌گیرد. چهارباغ‌های ایرانی نشانی از بهشت چه در روایات اسلامی ‌و چه در روایات زرتشتی دارد. حصارهای این باغ نماد دیوارهایی است که از نفوذ شیطان یا همان شن‌های کویری و بادهای داغ موسمی‌ جلوگیری می‌کرده است. جوی‌هایش ریشه در جوی‌های چهارگانه بهشت دارد و نمادهایش هرکدام نمادی از بهشت گمشده و آرمانی ادیان است.
      پس بی مناسبت نخواهد بود که انسان مدرن سرگشته از آهن و ماشین و روزمرگی‌ها بخواهد طبیعت را هر چه بیشتر به خود نزدیک کند. این سرگشتگی دوران جدید در ابتدای هزاره سوم به شکلی از بازگشت تبدیل شده است که آن را به پست مدرنیسم ترجمه می‌کنند. اما تمام این‌ها برای این گفته می‌شود تا تشنگی انسان را برای محصور کردن طبیعت و زیبایی در مکان زندگی‌اش توجیه کند. باغ چه بر زمین و چه بر آسمان همان کارایی و نمادپردازی‌ها و شکلی را دارد که قرن‌ها پیش داشته است و قرن‌ها بعد هم خواهد داشت و وابستگی انسان را به چیزی فراتر و قدرتمند تر از خودش و آرزوهایش نشان می‌دهد.


       

مجموع بازدیدها : 2,980,622
تعداد بازدید امروز : 975
تعداد بازدید دیروز : 1,124
آخرین به روزرسانی : 15:06  1396/08/29
آدرس :

میدان شهدا- شهرداری مرکز - ساختمان توسعه - طبقه اول

تلفن :051-32243943
فاکس :051-32243944
رایانامه :armat-el@mashhad.ir
کلیه حقوق این سایت متعلق به شهرداری مشهد می باشد.
تامین و به روزرسانی محتوای این سایت توسط معاونت خدمات و محیط زیست شهری شهرداری مشهد انجام میگردد
طراحی و پشتیبانی فنی: سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری مشهد